شماره بازیابی: 1204
شماره مدرک کتابخانه مجلس: IR‭10-19695‬
زبان اثر: فارسی
عنوان و نام پديدآور: یوسف و زلیخا [نسخه خطی]/ از: شعله گلپایگانی.
تاریخ کتابت: (ظاهرا در اوائل ق 13ق.).
قطع: ‮خشتی باریک. ‭13/5‬*‭21‬سم. ‭210‬گ. ‭11‬بیت. ‬
آغاز، آغازه، انجام، انجامه: آغاز:الهی فیض الهامی عطا کن/ دلم را نکته سنج مدعا کن
يادداشتهاي مربوط به عنوان و پديدآور: شعله تخلص شاعری است که بنابر تصریح مکرر خود در این کتاب از شعرای شیعی مذهب و از اهالی گلپایگان بوده (ص 28 نه):
بگلزار محبت نغمه خانم/ خوش الحال بلبل گلپایگانم
وی پس از اینکه چندی لب از گفتار بسته بوده بر حسب امر و اشاره یاران دوباره طبع و قریحه را به کار انداخته و داستان یوسف و زلیخا را به نظم آورده و تصریح نموده که در پنجاه و یک سالگی شاعر در چهل روز نظم آن به آخر رسیده و جمله «ختم فتنه» را تاریخ انجام آن دانسته، بنابراین در 1175ق. انجام یافته ولی یازدهمین بیت پس از این تاریخ سال 1180ق. را برای انشاء کتاب معین نموده و مناسب چنین می‌بینم که چند بیت در این موضوع را که از خاتمه کتاب است ولی اکنون در ص 289-291 نه می‌باشد در اینجا بیاورم:
در ایامی که از طبع گهربار/ نمودم ظاهر این درهای شهوار
زمانه پر ز آشوب جهان بود/ به فتنه چون خم زلف بتان بود
قلم در راه فکرت پیچ و خم زد/ خم فتنه به تاریخمش رقم زد
به پایان بردن منزل درین راه/ رهی طی گشته بود از عشر بنجاه
به نظم آوردمش با طبع فیروز/ ز اول تا به آخر در چهل روز
بس است ای شعله تا کی هرزه سوزی/ به جان گفتگو آتش فروزی
نمودی آخرالامر از دلیری/ به شمشیر زبان اقلیم گیری
ترا چون ملک معنی شد مسلم/ مگو دیگر سخن و الله اعلم
ز تاریخ او گر بپرسند سخن؟/ هزار و صد و هشت ده با سمن
بنابر آنچه نقل شد در سال انشاء این کتاب تردیدی است میان سال 1175 و 1180ق. و چون می‌دانیم که انشاء یوسف و زلیخای آذر بیگدلی بنابر تصریح خود وی در 1176ق. بوده و شعله او را مقدم بر خویش چون جامی و ناظم هروی (ص 34 و 35 نه) دانسته، ناچار تاریخ دوم (1180ق.) را باید ترجیح داد و از این تاریخ و دو شعر آذر در تاریخ انشاء یوسف و زلیخای خویش معلوم می‌شود که شاعر در اواخر ق 12ق. زندگانی می‌کرده و تذکره آتشکده، در ذیل معاصرین شاعری محمدنام و شعله تخلص از اهالی اصفهان نام برده شده و همین شاعر را هدایت در مجمع الفصحا (2/ 261) به نقل از آن کتاب معرفی کرده و وفات وی در نسخه چاپی آتشکده آذر به سال 1225ق. و در نسخه خطی ش 886 و در ما در 1160ق. ضبط گردیده و این اختلاف موید است که ثبت تاریخ وفات از آن مولف (آذر) نیست و از دیگران است و بطلان قول دوم را سال انشای این کتاب (یوسف و زلیخای شعله) ثابت می‌کند و ظاهر این است که شعله نامبرده در آتشکده آذر جز صاحب این کتاب نباشد و از ابیات همین کتاب به دست می‌آید که در غربت روزگار را می‌گذرانیده و شاید به همین مناسبت اقامت در غیر وطن آذر او را اصفهانی معرفی کرده و گوید از سادات رفیع الدرجات اصفهان است و در مراتب حکمت طبعی والا داشت و صحبتش اگر اوقات اتفاق افتاده و از فیوضات او مستفیض و در فن شاعری به نظم قصیده مائل و بزعم فقیر از متاخرین کسی از سید مشارالیه به طریقه اعاظم فصحای متقدمین آشناتر نبود، چندی به طبابت مشغول می‌بود.
شاعر (شعله) پس از بیان تلاقی یوسف و زلیخا و دیدن پیراهن یوسف (ع) به عنوان تمثیل داستان اجتماع لیلی و مجنون را در چاه که منظومه‌ای است به نام (چاه وصال) پیداست که از خود این شاعر می‌باشد و موافق نسخه دیگری که پیوسته یکی از مجموعات این کتابخانه می‌باشد دویست و چهل و چهار (244) بیت است، در این کتاب (ص 278-281 و 368-373 و 291) آورده و تمام یوسف و زلیخای شعله در حدود پنج هزار بیت است.
رنگ مرکب:سرلوح مانندی دارد و برگ‌ها با جوهر قرمز جدول‌کشی شده است.
نوع کاغذ:فرنگی.
تزئینات جلد:تیماجی.
3برگ‌های آن از اول تا به آخر جا‌به‌جا شده و پس از دقت زیاد جای هریک را پیدا کرده و یادداشتی در آنجا گذارده‌ام.
يادداشتهاي مربوط به مشخصات ظاهري اثر: نوع خط:نستعلیق.
يادداشتهاي مربوط به نسخه موجود: 1ابیات صفحه 207 محو گردیده و دو صفحه میان 182-183 صفحه شمار نخورده و پشت برگ نخستین نوشته شده: «ناظم گلپایگانی است». در اثر این یادداشت تصور شده که ناظم وصفی ناظم علمی است و بدین سبب در دفاتر و بر خود نسخه به نام «یوسف و زلیخای ناظم» ثبت گردیده است و بیت آخر کنونی نسخه این است: کمر بندیش میراث از پدر بود/ که پیشش به ز یک دریا گهر بود
يادداشت عمليات: چندین برگ مسلما از اوائل و میان و انجام نسخه افتاده و با این نقص اینک در حدود چهار هزار و پانصد (4500) بیت می‌باشد. برگ نخستین نسخه وصالی گردیده.
يادداشتهاي مربوط به نمايه ها، چکيده ها و منابع اثر: ماخذ فهرست: مجلد دوم، صفحه 1706-1708.
تاريخ: 20130615
محل و شماره بازیابی: 115045