مرعشیان در تاریخ ایران
مرعشيان در تاريخ ايران اثر دكتر مصطفى مجد كتابى با موضوع بررسى تاريخ مرعشيان در ايران، از زمان تشكيل تا انقراض مى‌باشد كه به زبان فارسى و در سال 1380ش نوشته شده است. مطالعه نقش خاندان‌هاى ايرانى در شكل‌گيرى حكومت‌هاى پيش از اسلام و موضوع حكومت‌هاى محلى نيمه مستقل در ايران پس از اسلام و عوامل گوناگون مؤثر در شكل‌گيرى آن‌ها، همواره مورد علاقه مؤلف بوده و اين امر، انگيزه تأليف اثر حاضر شده است
كتاب با مشتمل بر پيشگفتار، خلاصه پژوهش، مقدمه نویسنده و مطالب در شش فصل است.
مؤلف در اين مطالعه با گزينش روش گردآورى اطلاعات و بهره‌گيرى از برخى آثار خطى و منتشر نشده و نقل‌قول‌هاى صاحب‌نظران و معمرين مرعشى، سعى در تجزيه و تحليل علّى آن‌ها داشته است
گزارش محتوا
نویسنده در مباحث مقدماتى كتاب ضمن ارائه خلاصه‌اى از محتواى پژوهش، به انگيزه تأليف، سؤالاتى كه نویسنده در خلال بحث به دنبال يافتن پاسخ آن‌ها مى‌باشد و نيز پاسخ‌هاى احتمالى آن‌ها، اشاره نموده است
مقصود اصلى نگارنده از پژوهش حاضر، دستيابى به پاسخ پرسش‌هاى زير بوده است:
الف: اگر بپذيريم نقش خاندان‌هاى با نفوذ در ايران پيش از اسلام توانست خود را به عرصه‌هاى گوناگون حيات اجتماعى و فرهنگى و سياسى ايرانيان پس از اسلام برساند، آيا مرعشيان مى‌توانند يكى از مظاهر آن باشند؟ در صورتى كه پاسخ مثبت باشد، زمينه‌هاى مؤثر در بروز و ظهور حكومت سادات مرعشى چه بوده است
نویسنده در اين زمينه معتقد است كه تأسيس حكومت مرعشيان مازندران، نمونه‌اى است بسيار آشكار از استمرار و تكرار نوعى از حكومت‌هاى خاندانى در ايران پس از اسلام، كه بنا به مقتضيات زمان و مكان در گستره تاريخ ايران عينيت يافت و برآيند برجسته‌اى است از تفكرات شيعى منطقه كه نمى‌توان در آن تصوف و در آميختن آن با تشيع را ناديده گرفت و قبض و بسط آن را در گذشت ايام مورد ملاحظه قرار نداد
ب: آن‌چه كه صفويان به عنوان حكومتى يكپارچه و با اقتدار سياسى- مذهبى در ايران بنيان نهادند، تا چه حدّ از سوابق شيعى خاندان‌هايى چون سادات مرعشى و يا سادات آل كيا متأثر بوده است؟ و آن‌چه كه اين خاندان‌ها به عنوان آميزه‌هاى صوفيانه با خود داشتند تا كجا مورد بهره‌گيرى صفويان قرار گرفت
به اعتقاد نویسنده استقرار دولت صفويان بى‌شك از انديشه‌هاى سياسى- اجتماعى تشيع و نقش خاندان‌ها و دولت‌هاى شيعى پيش از خود متأثر بود، چنان‌كه مى‌توان از جمله برجسته‌ترين آنان مرعشيان را نام برد
ج: چگونه زمانى كه حكومت مرعشيان منقرض شد، رجال اين خاندان از حكومت دور ماندند و اقتدار سياسى خود را از دست دادند، نفوذ قابل ملاحظه آنان در عرصه‌هاى گوناگون سياسى، فرهنگى صفويان و دولت‌هاى پس از آن استمرار يافت
در پاسخ به اين سؤال، نویسنده بر اين باور است كه انقراض حكومت سادات مرعشى و در آميختن آن با صفويان نيز از ابعاد گوناگون- فرهنگى، اقتصادى و سياسى- قابل ملاحظه است. چنان‌كه حضور رجال مذهبى، سياسى و نظامى از اين خاندان در دوران‌هاى گوناگون تاريخ ايران بيان‌گر آن است كه سادات مرعشى به دليل آن‌كه خود را در محدوده جغرافياى طبيعى و سياسى خاصى محصور نكرده بودند، توانستند قرن‌ها پس از انقراض حكومت منسوب به خود، به حيات فرهنگى و اجتماعى خويش ادامه دهند
از ويژگى‌هاى كتاب حاضر، مطالعه و بررسى چگونگى درآميختن مرعشيان و صفويان با هم و استمرار نقش پوياى رجالى از آن خاندان در دوران‌هاى ديگر تاريخ ايران است
نویسنده در فصل اول كتاب، منابع مورد استفاده خويش را به سه دسته منابع اصلى، فرعى و معاصر تقسيم كرده و به معرفى و تحليل منابع و بيان محسنات و كاستى‌هاى آن‌ها پرداخته است
در فصل دوم، تاريخ ايارن از ورود اسلام تا روزگار تأسيس سلسله سادات مرعشى در مازندران، مورد بحث و بررسى قرار گرفته[۱۲]و در فصل سوم، اصل و نسب، زندگانى، عقايد و تعاليم سيد قوام‌الدين و عوامل شكل‌گيرى حكومت مرعشيان، تبيين شده است
فصل چهارم، به مرحله دوم حكومت سادات مرعشى، از بازماندگان سيد قوام‌الدين تا يورش تيمور و برانداختن حكومت سادات مازندران 795-781ق اختصاص يافته است. اين دوره از تاريخ مرعشيان كه حدود سيزده سال به طول انجاميد، شامل سه واقعه مهم در دو بخش شرقى و غربى قلمرو جانشينان سيد قوام‌الدين است. دو واقعه كه توأم با پيروزى بوده و يك حادثه كه سبب انقراض حكومت نسل اول سادات مرعشى و پايان حكومت آنان بوده است
در فصل پنجم، دوره سوم حكومت سادات مرعشى در مازندران، از عصر سلطنت شاهرخ تيمورى تا برآمدن صفويان 906-807ق بررسى شده است
نویسنده در آخرين فصل، با عنوان «مرعشيان در عصر صفويان» بى آن‌كه بخواهد در بروز و ظهور نوع ديگرى از تصوّف عوامل مؤثرى چون آشفتگى‌هاى سياسى- اجتماعى و صدمات و لطمات اقتصادى و بيم و هراس حاكم بر مردم در روزگار مغولان و پس از آن را ناديده بگيرد، بر اين نكته تأكيد دارد كه شركت صوفيان در فعالیت‌های اجتماعى و سياسى آن روزگار، به عنوان انعكاس و عكس العمل رفتار ايرانيان و در عين حال «زيركى و هوشمندى ملتى كه شمشيرش» در برابر سرنيزه نيروهاى جائر و قاهر شكسته بود، از اهميت فوق‌العاده‌اى برخوردار بوده است
از ويژگى‌هاى كتاب حاضر، مطالعه و بررسى چگونگى درآميختن مرعشيان و صفويان با هم و استمرار نقش پوياى رجالى از آن خاندان در دوران‌هاى ديگر تاريخ ايران است
در پايان كتاب، جمع‌بندى و نتيجه‌گيرى مناسبى از مطالب، صورت گرفته است.
کتاب حاضر شامل مطالعه و بررسی حکومت محلی سادات مرعشی است .این حکومت را قوام‌الدین مرعشی در نیمه دوم قرن هشتم هجری در مازندران بنیاد نهاد و تا قرن دهم با فراز و فرودهایی تداوم یافت .کتاب پس از خلاصه پژوهش و مقدمه نویسنده درباره موضوع، با شش فصل پی‌گیری میشود .فصل اول به معرفی و تحلیل منابع اختصاص دارد .فصل دوم مروری است کوتاه بر رویدادهای ایران و منطقه مازندران از ورود اسلام تا روزگار تاسیس سلسله سادات مرعشی در مازندران .فصل سوم در باب اصل و نسب، زندگانی، عقاید و تعالیم سید قوام‌الدین مرعشی و عوامل و چگونگی شکل‌گیری حکومت مرعشیان است .مطالب فصل چهارم، مرحله دوم حکومت سادات مرعشی را در بر می‌گیرد که شرحی است از بازماندگان سید قوام‌الدین تا یورش تیمور و برانداختن حکومت سادات مازندران ( 795 781ه.ق) .فصل پنجم به دوره سوم حکومت سادات مرعشی در مازندران اختصاص دارد که عصر سلطنت شاهرخ تیموری تا بر آمدن صفویان را شامل میشود .( 906 807ه.ق) .در آخرین فصل کتاب سرگذشت مرعشیان در عصر صفویان ( 1135 907ه.ق) بررسی میشود . کتاب با نتیجه‌گیری، فهرست منابع، پیوست‌ها، نمایه و خلاصه انگلیسی به پایان می‌رسد .
هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.