کتاب” تاریخ ایران باستان” تالیف دیاکونوف یکی از شرق شناسان برجسته و ممتاز روسی که از نظر خوانندگان گرامی میگذرد، قسمت اول یک اثر مهم و بزرگی است که نویسنده در نظر داشته قسمت دوم آن را تحت عنوان((تاریخ ایران در قرون وسطی)) تدوین کند، این کتاب در سال 1944-1945 به رشته تحریر درآمده اما در زمان حیات نویسنده به زیور طبع آراسته نگردیده است.
در سالهای بعد دیاکونوف به کار نگارش ((تاریخ ایران باستان)) ادامه داد و نسخه خطی کتاب او مورد استفاده وسیع دانشجویان و دانش پژوهان جوان قرار گرفت در سال 1954 که مقارن با مرگ ناگهانی مولف است، اثر مزبور هنوز برای چاپ آماده نبود.
در نتیجه درخواستهای زیادی که کتبا و شفاها راجع به نشر این اثر خطی واصل شد، بدوا از لحاظ آشنایی بتاریخ ایران باستان و گردآوری اطلاعات و معلومات مربوط به آن تصمیم گرفته شد که اثر م.م.دیاکونوف که پس از درگذشت وی در دست بود، طبع و منتشر شود و بهمین جهت تصحیح آن بوسیله ای . م. دیاکونف و آ. گ. پری خانیان صورت گرفت.
این کتاب در نوع خود یک اثر ارزنده در شناخت از تاریخ ایران از دوران حکومت مادها و پارسیان تا دوران سقوط سلسله ساسانیان است.